Vrije radicalen zijn instabiele moleculen. Moleculen worden bij elkaar
gehouden door elektronen, die in banen rond de kern cirkelen als satellieten
rond de aarde. Elektronen hebben een negatieve elektrische lading
en ze draaien om een positief geladen kern. Als een molecuul stabiel
is wil dat zeggen dat de elektrische lading van de kern en de elektronen
er omheen elkaar opheffen. Doordat een molecuul een elektron verliest
of er eentje bij krijgt, wordt het instabiel. Daardoor ontstaat er
een zwak magnetisch veld en spreekt men van een vrije radicaal.
Dit is een uiterst reactief, agressief deeltje geworden, dat naar
een nieuw evenwicht zal gaan zoeken om de ontbrekende elektron te
vervangen. Dat zal van het dichtstbijzijnde stabiele molecuul worden
gehaald dat op zijn beurt een vrije radicaal geworden is. Zo ontstaat
een kettingreactie. Bij deze reactie ontstaat schade aan het weefsel
dat het lichaam maar ten dele kan repareren. Zo'n kettingreactie kan
alleen onderbroken worden als het vrije radicaal een elektron krijgt
van een molecuul die er één kan missen zonder zelf in
een radicaal te veranderen. Deze moleculen zijn de antioxidanten ('tegen
zuurstof').
Zuurstof kan verbindingen aangaan met andere moleculen. Dit heet oxidatie.
Het lichaam gebruikt zuurstof om de energie uit vetten en koolhydraten
om te zetten in energie waarmee het lichaam iets kan doen. Bij een
niet volledige verbranding ontstaan de vrije radicalen. Het rotten
van appels, het roesten van metalen en het ranzig worden van vetten
zijn oxidatieprocessen of te wel vrije radicalen reacties.
Vrije radicalen reacties
horen in het lichaam: ze worden gebruikt om energie te kunnen opwekken
in de lichaamscellen, het afweersysteem gebruikt de vrije radicalen
om bacteriën en andere vreemde indringers uit te schakelen, maar
ook bij de productie van hormonen maakt het lichaam gebruik van deze
radicalen. Het bruin worden van de huid na overmatige blootstelling
aan zonlicht is eveneens een oxidatieproces.
Dit zijn gecontroleerde processen, waarbij nauwelijks schade aan de
weefsels optreedt indien het lichaam over een gezond antioxidantcascade
beschikt. Oxidatie behoort ook in het lichaam tot de normale verschijnselen
van de stofwisseling. Vrije radicaalreacties vinden ook in onze omgeving
plaats, bijvoorbeeld luchtverontreiniging, ozon, tabaksrook, straling,
giftige afvalstoffen, alcohol, zware metalen, insecticiden, etc.
Door de vrije radicaalreacties ontstaat de veroudering van de mens,
maar ook hart- en vaatziekten, kanker en vele andere ziekten vinden
hier hun oorsprong.
Daarom is het belangrijk
om het lichaam te helpen zich tegen ongecontroleerde vrije radicaalreacties
te beschermen. Dus moet men antioxidanten via de voeding binnenkrijgen
om de radicalen weg te vangen. Zo kan vitamine E vetten beschermen
tegen het ranzig worden.
Belangrijke antioxidanten zijn: Vitamine C, E, Carotoïden zoals
bètacaroteen en glutathion. De B-vitamines, selenium, zink,
mangaan en andere mineralen zijn belangrijke co-factoren voor enzymen
die betrokken zijn bij de antioxidantcascade van het lichaam.